Natuur & Milieu

Strijd om hoogveen Wierdense Veld: boeren dupe van plannen provincie

WIERDEN – De Wierdense boeren zijn het beleid van de landelijke en provinciale overheid meer dan spuugzat. Die mening werd donderdag 16 september nog eens extra kracht bijgezet door een demonstratie aan de rand van natuurgebied het Wierdense Veld. Het natuurbeleid aldaar, gericht op het herstel van aangewezig hoogveen, betekent de doodsteek voor veel agrarische bedrijven die in de omgeving van het Wierdense Veld gevestigd zijn. Zeker nu blijkt dat de provincie Overijssel nog eens 180 hectare vruchtbare landbouwgrond wil omvormen tot natuurgebied, om zo het herstel van het zeldzame hoogveen te bevorderen. Een lange stoet trekkers trok donderdagochtend vanaf de Piksenweg, richting de schaapskooi aan de rand van het Wierdense Veld.

Ter plaatse zijn medewerkers van Landschap Overijssel momenteel bezig met het aanbrengen van een leemlaag, om zo de bodem minder waterdoorlatend te maken en het gebied natter te maken. De leemlaag moet voorkomen dat water te snel de grond in trekt, waardoor het gebied droog komt te staan. De afgelopen jaren is dat meermalen gebeurd en dat is funest voor het kwetsbare hoogveen dat nog in beperkte mate in het Wierdense Veld aanwezig is.

Het herstel van het hoogveen is een langdurig project. Al meer dan twintig jaar wordt er met man en macht gewerkt aan het herstel, maar tot op heden lijken alle acties geen tot weinig invloed te hebben. Het gebied is te droog, mede ook doordat Vitens in de ruime omgeving flink wat grondwater wegpompt voor drinkwaterconsumptie. Het oppompen van grondwater staat dus haaks op het beleid om het gebied te vernatten. Dat is een doorn in het oog van de boeren, want zij moeten nu bloeden voor de tegenvallende resultaten, zo blijkt uit de plannen van de provincie. Maar er is meer aan de hand.

Achterstallig beheer
Er is 39,5 miljoen euro beschikbaar gesteld om 180 hectare agrarische gronden aan te kopen en bedrijven te onteigenen om zo het hoogveenherstel in het Wierdense Veld een boost te geven. Een plan dat naar nu blijkt juridisch niet goed in elkaar steekt. Onderzoek door Stichting Agrifacts (Staf) en twee oud-terreinbeheerders van respectievelijk Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer hebben het plan onder de loep genomen en zijn ter plaatse gaan kijken naar het herstellend hoogveen. In werkelijkheid blijkt er maar een paar vierkante meters aan nog te herstellen hoogveen aanwezig te zijn in een slenk en niet zoals overal gemeld zo'n honderd vierkante meter. Ook is er sprake van achterstallig beheer, gezien de grote aanwezigheid van de Amerikaanse Vogelkers en heide. Dit is funest voor vernatting van het gebied, want met name de vogelkers zorgt er voor dat veel water onnodig verdampt.

Daar komt bij dat een alternatieve optie om het gebied te 'vernatten', het plaatsen van een foliescherm tussen het natuurgebied en agrarische gronden, niet als optie is meegenomen. Volgens de oud-natuurbeheerders is dit juist wél effectief en zelfs goedkoper qua uitvoering. Uit deze bevindingen is volgens Stichting Agrifacts duidelijk geworden dat er enkele zaken niet in de haak zijn en dat die bovendien mogelijk in strijd zijn met (Europese) wet- en regelgeving. Een gespecialiseerde advocaat ziet zodoende genoeg redenen voor een juridische procedure.  Van de geraamde veertig miljoen euro, dat nodig is om het hoogveen te herstellen, gaat ongeveer de helft gaat op aan grondaankoop. “Er was echter ook een goedkopere optie geweest, met veel minder impact voor de omgeving, en met waarschijnlijk dezelfde effectiviteit. Het betreft de plaatsing van een foliescherm. Echter, de provincie heeft deze optie niet laten onderzoeken. Deze optie werd bij voorbaat afgewezen. Conform artikel 2 van de Habitatrichtlijn had de Provincie juist deze optie moeten laten onderzoeken”, zo schrijft Staf.

Hoogveen of heide
Volgens de actuele natuurkaart in Aerius, telt Wierdense veld 384 hectares (herstellend) hoogveen. Echter, hiervan blijken ruim 250 hectares de bestemming ‘droge heide’ en ‘vochtige heide’ te hebben. Deze hectares worden als zodanig beheerd door Landschap Overijssel en er wordt ook beheersubsidie aangevraagd voor heide. Hoogveen heeft een veel lagere kritische depositiewaarde dan heide. Voor de landelijke stikstofdoelstellingen is het aantal hectares met een normoverschrijding leidend. Het maakt zodoende groot verschil uit of er hoogveen of heide op de kaart staat. Bovendien heeft de Europese Commissie een termijn van dertig jaar gesteld aan hoogveenherstel (veenvorming). Nederland hanteert deze termijn niet. Deze termijn is voor veel aangewezen ‘herstellend hoogveen’ al min of meer verstreken. Terwijl er van enige hoogveenvorming geen sprake is.

Noord-Korea aan de Noordzee
Opmerkelijke bevindingen, die voor de boeren in Wierden grote consequenties hebben. Reden daarom voor actie. “We zijn het spuugzat!”, aldus woordvoerder Gerrit van der Kolk, zelf melkveehouder nabij het natuurgebied. Hij sprak de aanwezigen – behalve de boeren ook de wethouders Johan Coes en Richard Kortenhoeven – tijdens de demonstratie toe. “Er wordt de laatste tijd alleen nog maar óver ons gepraat en niet meer mét ons. Daarbij wordt gereageerd op basis van emotie en niet meer op basis van feiten. Iedereen papegaait maar wat, zelfs tot in de Tweede Kamer. Het lijkt hier wel Noord-Korea aan de Noordzee, met Carola Schouten niet als minister ván de boeren maar tégen de boeren. En wat is het gevolg: er wordt dagelijks negatief over boeren aan tafel gesproken. En dat terwijl wij al jaren werken aan schonere landbouw en veeteelt: van zeventig procent reductie van ammoniakuitstoot tot de laagste CO2-uitstoot per liter melk of kilogram vlees.”

Stikstofspook
Van der Kolk windt zich enorm op als hij de aanwezigen vertelt over de lange arm van de overheid en de mainstream media. “We horen en lezen alleen maar negatief nieuws over uitstoot, het zogenaamde stikstofspook! Maar wat je dus nergens ziet is dat wij een mooie kringloop hebben: ammoniak is bovenal geen NOx. Het wordt allemaal maar op één hoop gegooid. Onze veestapel produceert ammoniak, maar wat je niet leest is dat dit in een straal van vierhonderd meter wordt opgenomen door gewassen, zoals gras. Bovendien zitten wij aan de oostkant van het Wierdense Veld: zou het al schadelijk zijn... door de windrichting komt het nagenoeg nooit in het natuurgebied terecht. Kortom, landbouw is de oplossing voor reductie, dus laten we vol gas door gaan en groeien!” En die ambitie staat volgens Van der Kolk dan ook weer haaks op de plannen van de provincie en landelijke overheid. “Ze willen ons zelfs gaan onteigenen. Door boerenbedrijven op te ruimen, slacht je het kip met het gouden ei!”

Feiten boven tafel
Dat geldt wat hem betreft ook in het geval van het Wierdense Veld. “Ik zei het twintig jaar geleden al: dat Wierdense Veld gaat ons vroeg of laat de kop kosten! En na al die jaren wordt dat nu duidelijk, ongeacht alle ideeën die je aandraagt. Je kunt vergaderen tot je een ons weegt, het helpt geen zak. Bestuurders luisteren toch niet en je ziet het: veertien boeren krijgen er nu last van en de eerste zijn al vertrokken. Het wordt tijd voor een eerlijk verhaal! De feiten moeten boven tafel komen en dat is dankzij het rapport van Staf nu een stuk dichterbij gekomen. We gaan het juridisch aanvechten, ook al hebben we nog maar een weer de tijd voordat er een besluit wordt genomen!”

Keukentafelgesprekken
De Wierdense wethouders Johan Coes en Richard Kortenhoeven begrijpen de zorgen van de boeren en staan ook achter hun actie, zo werd duidelijk uit hun woorden. Coes: “Wij zijn het eerste aanspreekpunt voor jullie. We zullen er alles aan doen om aan te pakken wat nog mogelijk is. De problemen stapelen zich in onze ogen op wat betreft dit gebied: er is natuurbeheer nodig om het gebied te 'vernatten' en er wordt drinkwater gewonnen. Daar komt nog bij dat er veel agrarische bedrijven rondom het Wierdense Veld gevestigd zijn. Ik wil bij allen van hen aan de keukentafel gaan zitten om de problemen te bespreken.” Kortenhoeven vult aan: “Er is al dertig jaar gedoe rondom het Wierdense Veld. Ik leef met jullie mee, want alle zorgen onderstrepen we. De vruchtbare landbouwgrond is in de jaren vijftig en zestig ontgonnen. Wierden heeft haar bestaan te danken aan de landbouwsector. Jullie hebben een duidelijk verhaal, hou vol!”

Stikstofclaim.nl bereidt intussen een juridische procedure voor, die het natuurherstel en de onteigening van boerengrond moet voorkomen en/of terugdraaien. Zij gebruikt daarbij het onderzoek van Staf. Verantwoordelijk gedeputeerde Ten Bolscher meent dat de procedure juridisch geen kans van slagen heeft en spreekt van “valse hoop voor de boeren.”